و يك كه دررسيد ، سلطان محمود به بغداد بود و بيمار و در آستانهء هلاك ، و برآن شد كه به همدان بازگردد . در اين ميان در دلش آمد كه سبب اين بيمارى كه او را آمده ، كارزار با امير المؤمنين مسترشد است ، و بفرمود تا او را در كجاوه‌اى به نزديك وى برند . اين بكردند و لشكريان گردش بگرفتند ، و چون به كاخ خليفه رسيدند ، بفرمود تا بايستند . سپس كس به نزديك امير المؤمنين المسترشد باللّه فرستاد و از او خواست تا از وى درگذرد و در حقش دعا گويد و از او خرسند باشد و گنهش درپوشد . به پاسخ وى ، نامهء مسترشدى بيرون آمد تا او را آگهى دهد كه آن خرسندى و آمرزش كه او مىخواست ، يافته است . سلطان هم خوشدل شد و به همدان رفت و عافيت يافت . در همين سال [ پانصد و ] بيست و يك سلطان سنجر به جانب رى حركت كرد و شيرگير ، « 1 » اتابك سلطان طغرل ، را از اتابكى برداشت و اين كار به امير قراسنقر سپرد . « 2 » سرزمين ارّانيه را هم به دو داد و طغرل و مسعود را همراه او كرد . بدينسان ، سلطنت كه پيش از سلطان محمود از آن شاهان عراق بود ، از روزگار او به شاه خراسان ، سلطان معز الدين سنجر ، انتقال يافت « 3 » - چنان كه پيشتر در احوال او آورديم - كه دولت محمود ناتوان شده و اموالش كاستى گرفته بود . شيخ عماد الدين ابو حامد محمد بن محمد اصفهانى مىگويد : « به خطّ عمّم ، عزيز الاسلام ابو حامد ، « 4 » شرحى ديدم كه در آن آمده بود كه در خزانهء سلطانيهء غياثيّهء محمديّه به هنگام درگذشت سلطان محمد هجده‌هزارهزار دينار طلا بوده است ، جدا از زيورها و گوهرها و گونه‌گون جامه‌ها ، اما به روزگار فرزندش سلطان محمود كار بدانجا رسيد كه از پرداخت حقوق باده‌فروشى عاجز آمدند و يكى از صندوق‌هاى خزانه را به دو دادند ، و او نيز آن را در معرض

--> برداشتند و سپس دوباره به كار بازگرداندند . وى در اوايل رجب سال 522 ه درگذشت . نك . به : ابن اثير 10 / 233 - 232 . ( 1 ) . شيرگير اتابك طغرل بود در زمان زندگانى پدر او ، محمد طبر . شيرگير در جمادى الثانى سال 525 ه به همراه فرزندش به قتل آمد . ابن اثير 10 / 239 . ( 2 ) . امير قراسنقر به سال 522 ه اتابك طغرل شد . ( 3 ) . نك . به : بندارى 127 - 126 . ( 4 ) . عموى عماد الدين اصفهانى ، عزيز الدين ابو نصر احمد بن حامد بن محمد بن عبد اللّه بن على بن محمود بن هبة اللّه بن إله اصفهانى مستوفى ( زاده شده در سال 472 ه ) بود . او در مناصب بسيارى نزد اميران سلجوقى خدمت كرد و در اواخر زندگانيش گنجور سلطان محمود بود و او بر وى تهمت اختلاس نهاد و او را در اوايل سال 525 ه به قتل آورد . پيش از آن نجم الدين ايوب ، پدر صلاح الدين ، و برادر وى ، اسد الدين شيركوه ، براى رهايى وى كوشيده و توفيقى نيافته بودند . نك . به : ابن خلكان 1 / 190 - 188 .